Ο μύθος του multitasking: γιατί ο εγκέφαλός σου εναλλάσσει εργασίες και πώς να αλλάζεις λιγότερο
Στην ψυχολογία, multitasking είναι η προσπάθεια να κάνεις δύο ή περισσότερες εργασίες ταυτόχρονα, για παράδειγμα να γράφεις ένα email στη διάρκεια μιας σύσκεψης. Στις απαιτητικές εργασίες όμως ο εγκέφαλος δεν επεξεργάζεται πραγματικά και τις δύο μαζί: εναλλάσσει γρήγορα την προσοχή του από τη μία στην άλλη, και κάθε εναλλαγή κοστίζει λίγο χρόνο και λίγη ακρίβεια. (Στην πληροφορική, multitasking είναι κάτι άλλο, πολλές εφαρμογές που τρέχουν μαζί, και αυτή η σελίδα δεν ασχολείται με αυτό.) Παρακάτω: τι βρήκαν οι μελέτες, από πού προέρχονται οι δημοφιλείς αριθμοί «40%» και «23 λεπτά», τι είναι το υπόλειμμα προσοχής και έξι τρόποι να αλλάζεις λιγότερο εργασία.
- Το multitasking σε απαιτητικές εργασίες είναι στην πράξη μια γρήγορη μετακίνηση της προσοχής από τη μία στην άλλη.
- Στα πειράματα των Rubinstein, Meyer και Evans (2001), κάθε εναλλαγή ανάμεσα σε εργασίες κόστιζε χρόνο, και το κόστος μεγάλωνε όσο πιο σύνθετοι ήταν οι κανόνες της εργασίας.
- Η Sophie Leroy (2009) περιέγραψε το «υπόλειμμα προσοχής»: όταν αφήνεις μια εργασία μισή, ένα μέρος της προσοχής σου μένει σε αυτήν και η απόδοση στην επόμενη πέφτει.
- Ο ισχυρισμός ότι το multitasking κοστίζει «έως και 40% του παραγωγικού χρόνου» είναι μια εκτίμηση που η APA αποδίδει στον ψυχολόγο David Meyer, όχι το αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης μέτρησης.
- Τα «23 λεπτά» είναι ο μέσος χρόνος που χρειάζονταν οι συμμετέχοντες στην επιτόπια μελέτη της Gloria Mark για να γυρίσουν σε μια εργασία που διακόπηκε (κάνοντας στο μεταξύ περίπου δύο άλλα πράγματα), όχι ο χρόνος που χρειάζεται για να συγκεντρωθείς ξανά.
Το multitasking στην ψυχολογία και στην πληροφορική
Η λέξη multitasking (πολυδιεργασία) προέρχεται από την πληροφορική. Ένας υπολογιστής ή ένα κινητό κάνει «multitasking» όταν τρέχουν πολλά προγράμματα και το λειτουργικό σύστημα μοιράζει τον χρόνο επεξεργασίας ανάμεσά τους τόσο γρήγορα που μοιάζει ταυτόχρονο. Αν ψάχνεις πώς να βάλεις δύο εφαρμογές δίπλα δίπλα σε ένα τάμπλετ, δες τη βοήθεια της συσκευής σου: αυτό το άρθρο αφορά ανθρώπους.
Στην ψυχολογία, multitasking είναι η προσπάθεια να προσέχεις δύο ή περισσότερες εργασίες μαζί: να μιλάς στο τηλέφωνο ενώ γράφεις, να παρακολουθείς ένα μάθημα ενώ απαντάς σε μηνύματα, να οδηγείς ενώ ρυθμίζεις την πλοήγηση. Το περίεργο είναι ότι, στις εργασίες που θέλουν προσοχή, ο εγκέφαλος συμπεριφέρεται λίγο σαν παλιός υπολογιστής: δεν δουλεύει παράλληλα, αλλά αλλάζει συνεχώς εργασία. Μόνο που όχι τόσο γρήγορα, και όχι δωρεάν.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό σου όταν αλλάζεις εργασία
Οι Joshua Rubinstein, David Meyer και Jeffrey Evans (2001) έκαναν τέσσερα πειράματα όπου οι συμμετέχοντες είτε επαναλάμβαναν την ίδια εργασία είτε εναλλάσσονταν ανάμεσα σε δύο (ταξινόμηση σχημάτων με διαφορετικούς κανόνες, επίλυση διαφορετικών ειδών πράξεων). Η εναλλαγή κόστιζε χρόνο. Η απώλεια ήταν μεγαλύτερη όταν οι κανόνες ήταν πιο σύνθετοι και μικρότερη όταν οι συμμετέχοντες είχαν ένα σαφές σήμα για το ποια εργασία ακολουθεί. Οι συγγραφείς το εξηγούν σε δύο βήματα: πρώτα ο εγκέφαλος πρέπει να αλλάξει στόχο («τώρα κάνω το B») και μετά να φορτώσει τους κανόνες της νέας εργασίας.
Ο Stephen Monsell (2003), σε μια ανασκόπηση της έρευνας για την εναλλαγή εργασιών, πρόσθεσε ένα σημαντικό σημείο: ακόμα κι όταν οι άνθρωποι έχουν χρόνο να προετοιμαστούν για μια εναλλαγή, ένα μέρος του κόστους παραμένει· είναι το λεγόμενο υπολειμματικό κόστος εναλλαγής. Η προετοιμασία βοηθά, αλλά δεν το εξαφανίζει.
Στο εργαστήριο, μια εναλλαγή κοστίζει κλάσματα του δευτερολέπτου. Στην πραγματική ζωή όμως δεν εναλλάσσεσαι ανάμεσα σε δύο απλούς κανόνες, αλλά ανάμεσα σε μια μισογραμμένη πρόταση, μια συνομιλία και ένα υπολογιστικό φύλλο, και όχι μία φορά, αλλά δεκάδες φορές την ώρα.
Δοκίμασέ το σε δύο λεπτά
Πάρε χαρτί και χρονόμετρο. Πρώτα γράψε τα γράμματα από το Α ως το Υ και από κάτω τους αριθμούς από το 1 ως το 20, και χρονομέτρησε τον εαυτό σου. Μετά γράψε τα ίδια εναλλάξ: Α1, Β2, Γ3… ως το Υ20, και χρονομέτρησε ξανά. Ο δεύτερος γύρος έχει τον ίδιο αριθμό χαρακτήρων και παρ’ όλα αυτά συνήθως παίρνει αρκετά περισσότερο χρόνο και βγάζει περισσότερα λάθη. Είναι μια απλή επίδειξη, όχι επιστημονικό πείραμα, αλλά αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν απαντάς σε μια συνομιλία ανάμεσα σε δύο παραγράφους.
Το υπόλειμμα προσοχής: γιατί η μισή δουλειά σε φρενάρει
Η Sophie Leroy (2009) πρόσθεσε ένα ακόμα επίπεδο. Όταν περνάς από μια εργασία που δεν έχεις τελειώσει σε μια άλλη, ένα μέρος της προσοχής σου μένει «κολλημένο» στην πρώτη. Το ονομάζει υπόλειμμα προσοχής. Στα πειράματά της, όσοι περνούσαν σε κάτι άλλο αφήνοντας δουλειά μισή απέδιδαν χειρότερα στην επόμενη εργασία από όσους είχαν ολοκληρώσει την προηγούμενη.
Αυτό εξηγεί μια γνώριμη αίσθηση: απαντάς σε ένα email, αλλά στο μυαλό σου διορθώνεις ακόμα την παρουσίαση. Το μυαλό σου δεν είναι ολόκληρο σε καμία από τις δύο. Η Leroy και η Theresa Glomb (2018) έδειξαν αργότερα μια απλή βοήθεια: πριν από μια διακοπή, σημείωσε γρήγορα πού σταμάτησες και τι θα κάνεις μετά (ένα πλάνο επιστροφής στην εργασία). Έτσι το μυαλό σου μπορεί να αφήσει την εργασία. Περισσότερες πρακτικές τεχνικές στον οδηγό Πώς να συγκεντρώνεσαι καλύτερα.
Όσοι κάνουν πολύ multitasking τα πάνε χειρότερα
Οι Eyal Ophir, Clifford Nass και Anthony Wagner (2009) σύγκριναν ανθρώπους που συχνά χρησιμοποιούν πολλά μέσα ταυτόχρονα (τηλεόραση, συνομιλίες, ιστό, μουσική) με άλλους που σχεδόν ποτέ δεν το κάνουν. Το αποτέλεσμα ήταν το αντίθετο από το αναμενόμενο: όσοι έκαναν πολύ multitasking με μέσα αποσπώνταν περισσότερο από άσχετα ερεθίσματα και τα πήγαν χειρότερα, όχι καλύτερα, σε ένα τεστ εναλλαγής εργασιών.
Μια σημαντική λεπτομέρεια: ήταν μελέτη συσχέτισης. Δεν αποδεικνύει ότι το multitasking βλάπτει την ικανότητά σου να συγκεντρώνεσαι· μπορεί επίσης οι άνθρωποι που δυσκολεύονται περισσότερο να συγκεντρωθούν να κάνουν περισσότερο multitasking. Μεταγενέστερες μελέτες στο θέμα έδωσαν ανάμεικτα αποτελέσματα. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι μετριοπαθές: το πολύ multitasking μάλλον δεν θα σε κάνει να τα καταφέρνεις καλύτερα στο multitasking.
Μύθοι και αριθμοί που κυκλοφορούν
Τα άρθρα για το multitasking λατρεύουν τους εντυπωσιακούς αριθμούς. Να τι υπάρχει πραγματικά πίσω τους:
| Ισχυρισμός | Από πού προέρχεται | Ετυμηγορία |
|---|---|---|
| «Το multitasking κοστίζει έως και 40% της παραγωγικότητας» | Η σελίδα της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας (APA) για το κόστος της εναλλαγής εργασιών αναφέρει ότι ο David Meyer είπε πως ακόμα και τα σύντομα νοητικά μπλοκαρίσματα που προκαλεί η εναλλαγή μπορεί να κοστίζουν έως και 40% του παραγωγικού χρόνου. Είναι δική του εκτίμηση, όχι αριθμός που μετρήθηκε στη μελέτη του 2001. | Εκτίμηση ειδικού, όχι μέτρηση |
| «Μετά από μια διακοπή χρειάζονται 23 λεπτά για να συγκεντρωθείς ξανά» | Η Gloria Mark είπε στην Gallup ότι στην επιτόπια μελέτη της (Mark, Gonzalez και Harris, 2005) οι άνθρωποι γύριζαν στη δουλειά που διακόπηκε κατά μέσο όρο μετά από 23 λεπτά και 15 δευτερόλεπτα, κάνοντας στο μεταξύ περίπου δύο άλλα πράγματα. | Χρόνος ως την επιστροφή στην εργασία, όχι ως την επανασυγκέντρωση |
| «Οι διακοπές καθυστερούν τη δουλειά» | Σε ένα εργαστηριακό πείραμα με 48 συμμετέχοντες, οι Mark, Gudith και Klocke (2008) παρατήρησαν ότι όσοι διακόπτονταν τελείωναν τις εργασίες με τα email πιο γρήγορα και χωρίς διαφορά στην ποιότητα, αλλά με περισσότερο άγχος, εκνευρισμό, πίεση χρόνου και κόπο. | Μάλλον «πιο γρήγορα, αλλά με άγχος» |
| «Οι γυναίκες τα καταφέρνουν καλύτερα στο multitasking από τους άντρες» | Ένας δημοφιλής ισχυρισμός χωρίς γερά τεκμήρια. | Δεν τεκμηριώνεται |
| «Το multitasking ρίχνει το IQ κατά 10 μονάδες» | Κυκλοφορεί από δημοσιεύματα στα μέσα· δεν βρήκαμε καμία μελέτη με αξιολόγηση από ομοτίμους που να το αποδεικνύει. | Μην τον χρησιμοποιείς |
Η έρευνα συμφωνεί ότι η εναλλαγή εργασιών έχει κόστος. Το πόσο μεγάλο είναι εξαρτάται από τις εργασίες, από το πόσο συχνές είναι οι εναλλαγές και από το αν αφήνεις δουλειά μισή. Δεν υπάρχει ένας μαγικός αριθμός.
Πότε το multitasking δεν είναι πρόβλημα
Το να κάνεις δύο πράγματα μαζί δεν είναι πρόβλημα όταν τουλάχιστον το ένα είναι αυτόματο και δεν θέλει αποφάσεις:
- περπάτημα και τηλέφωνο, σιδέρωμα και podcast, συμμάζεμα με μουσική,
- ορχηστρική μουσική σε δουλειά ρουτίνας (οι στίχοι συγκρούονται περισσότερο με το γράψιμο),
- σύντομη μηχανική δουλειά (ταξινόμηση, αντιγραφή) ενώ ακούς κάτι ελαφρύ.
Τα προβλήματα αρχίζουν όταν και οι δύο εργασίες χρειάζονται γλώσσα, αποφάσεις ή μνήμη εργασίας: γράψιμο email σε σύσκεψη, διάβασμα ενώ συνομιλείς με μηνύματα. Κι εκεί όπου παίζεται η ασφάλεια, το κινητό στο τιμόνι δεν ανήκει στην κατηγορία «δεν είναι πρόβλημα».
6 τρόποι να αλλάζεις λιγότερο εργασία
- Μάζεψε τα email και τα μηνύματα. Αντί να τα κοιτάς συνέχεια, ασχολήσου μαζί τους δύο ως τέσσερις φορές τη μέρα σε σταθερές ώρες. Δες τον οδηγό Ομαδοποίηση εργασιών.
- Ένα μπλοκ = μία εργασία. Διάλεξε μόνο ένα πράγμα για 25–50 λεπτά και βάλε αντίστροφη μέτρηση. Πώς οργανώνεις τα μπλοκ: δες την τεχνική Pomodoro· για συγκεντρωμένη δουλειά μεγαλύτερης διάρκειας, τη βαθιά εργασία (deep work).
- Πριν από μια διακοπή, γράψε πού σταμάτησες. Μία γραμμή, «επόμενο: να τελειώσω την παράγραφο με τις τιμές», μειώνει το υπόλειμμα προσοχής (Leroy και Glomb, 2018).
- Κλείσε τις ειδοποιήσεις που δεν έρχονται από ανθρώπους. Οι ειδήσεις, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το «σε κάποιον άρεσε η ανάρτησή σου» μπορούν να περιμένουν.
- Ένα μόνο παράθυρο. Κλείσε τις καρτέλες που δεν ανήκουν στο μπλοκ. Ό,τι δεν βλέπεις δεν μπορεί να σε τραβήξει.
- Το κινητό μακριά από το χέρι σου. Όχι μπρούμυτα στο τραπέζι, αλλά σε άλλο δωμάτιο ή στην τσάντα.
Δοκίμασέ το τώρα: ένα μπλοκ, μία εργασία στο CORTEX
Το CORTEX (δωρεάν για όλους) κάνει εύκολο το «ένα μπλοκ, μία εργασία»: η Εστίαση με αντίστροφη μέτρηση (Pomodoro 25/5, 50/10 ή δική σου διάρκεια) τρέχει πάνω σε μία μόνο εργασία, και η γρήγορη καταγραφή (πλήκτρο Q) στέλνει τις σκόρπιες σκέψεις στη λίστα «Χωρίς ημερομηνία» χωρίς να βγεις από το μπλοκ σου. Τρέχει μόνο ένα χρονόμετρο κάθε φορά, οπότε όταν περνάς σε άλλη δουλειά ο προηγούμενος χρόνος αποθηκεύεται.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι μύθος το multitasking;
Εν μέρει. Μπορείς να κάνεις μαζί δύο αυτόματες δραστηριότητες, όπως να περπατάς και να μιλάς. Με δύο απαιτητικές εργασίες όμως ο εγκέφαλος εναλλάσσει την προσοχή του αντί να δουλεύει παράλληλα, και η έρευνα για την εναλλαγή εργασιών (Rubinstein και συνεργάτες, 2001· Monsell, 2003) δείχνει ότι η εναλλαγή έχει κόστος.
Πόσο χρόνο κοστίζει η εναλλαγή εργασιών;
Στο εργαστήριο, μια εναλλαγή κοστίζει κλάσματα του δευτερολέπτου και το κόστος μεγαλώνει με την πολυπλοκότητα της εργασίας· στην πραγματική δουλειά, οι απώλειες αθροίζονται με τον αριθμό των εναλλαγών. Το πολυσυζητημένο «40%» είναι εκτίμηση που αποδίδεται στον ψυχολόγο David Meyer, και τα «23 λεπτά» είναι ο μέσος χρόνος ως την επιστροφή στη δουλειά που διακόπηκε στην επιτόπια μελέτη της Gloria Mark.
Τι είναι το υπόλειμμα προσοχής;
Υπόλειμμα προσοχής είναι το μέρος της προσοχής σου που μένει σε μια προηγούμενη, μισοτελειωμένη εργασία όταν περνάς σε καινούργια. Η Sophie Leroy (2009) έδειξε ότι χειροτερεύει την απόδοση στην επόμενη εργασία. Βοηθά να γράφεις μια σύντομη σημείωση με το «επόμενο βήμα» πριν αλλάξεις.
Τα καταφέρνουν καλύτερα οι γυναίκες στο multitasking;
Δεν υπάρχουν γερά επιστημονικά τεκμήρια γι’ αυτόν τον τόσο διαδεδομένο ισχυρισμό. Τα αποτελέσματα των μελετών διαφέρουν και εξαρτώνται περισσότερο από το είδος της εργασίας και την εξάσκηση παρά από το φύλο.
Πώς σταματώ να κάνω multitasking;
Δούλευε σε μπλοκ μίας εργασίας με αντίστροφη μέτρηση, ασχολήσου με τα email και τα μηνύματα σε δόσεις, κλείσε τις περιττές ειδοποιήσεις και άφησε το κινητό μακριά από το χέρι σου. Σημείωνε τις σκόρπιες σκέψεις αντί να δρας αμέσως και γράψε πού θα συνεχίσεις πριν από μια διακοπή.
Πηγές και περισσότερη ανάγνωση
- Rubinstein, J. S., Meyer, D. E. & Evans, J. E. (2001). Executive control of cognitive processes in task switching. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 27(4), 763–797
- Monsell, S. (2003). Task switching. Trends in Cognitive Sciences, 7(3), 134–140
- Leroy, S. (2009). Why is it so hard to do my work? The challenge of attention residue when switching between work tasks. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 109(2), 168–181
- Leroy, S. & Glomb, T. M. (2018). Tasks interrupted: How anticipating time pressure on resumption of an interrupted task causes attention residue and low performance on interrupting tasks and how a "ready-to-resume" plan mitigates the effects. Organization Science, 29(3), 380–397
- Ophir, E., Nass, C. & Wagner, A. D. (2009). Cognitive control in media multitaskers. PNAS, 106(37), 15583–15587
- Mark, G., Gudith, D. & Klocke, U. (2008). The cost of interrupted work: More speed and stress. CHI 2008
- Mark, G., Gonzalez, V. M. & Harris, J. (2005). No task left behind? Examining the nature of fragmented work. CHI 2005
- Gallup Business Journal (2006). Too many interruptions at work? Interview with Gloria Mark
- American Psychological Association: Multitasking: Switching costs
Ξεκίνα εστίαση σε ένα μόνο πράγμα
Διάλεξε μια εργασία, ξεκίνα το χρονόμετρο και το CORTEX μετράει πόσο δουλεύεις στην πραγματικότητα.
Έναρξη εστίασης