Όταν όλα σε πνίγουν: τι κάνεις όταν τα πράγματα μαζεύονται
Όταν νιώθεις ότι όλα σε πνίγουν, σταμάτα για λίγο για να γράψεις όσα έχεις στο κεφάλι σου, ξεχώρισε τις πραγματικές προθεσμίες από την προαιρετική δουλειά και διάλεξε ένα επόμενο βήμα που σηκώνεις. Επαναδιαπραγματεύσου ό,τι δεν χωράει, αντί να προγραμματίζεις όλες τις εκκρεμότητες. Η ρουτίνα δεκαπέντε λεπτών που προτείνουμε είναι ένα παράδειγμα για να το προσαρμόσεις, όχι ένας εγγυημένος τρόπος να μειωθεί η δυσφορία.
- Η αίσθηση ότι σε πνίγουν όλα έρχεται κυρίως από το πόσα ανοιχτά θέματα κουβαλάς στο κεφάλι σου, όχι από το πόσο μεγάλη είναι στην πραγματικότητα η δουλειά.
- Ένα συγκεκριμένο πλάνο για μια εκκρεμή εργασία μείωσε το πόσο συχνά αυτή εισέβαλλε στις σκέψεις των ανθρώπων (Masicampo και Baumeister, 2011).
- Σε ένα πείραμα, το γράψιμο για όσα σε βαραίνουν συνδέθηκε με μεγαλύτερη χωρητικότητα της μνήμης εργασίας (Klein και Boals, 2001).
- Το πλάνο των 15 λεπτών: άδειασε το κεφάλι σου, ταξινόμησε σε τέσσερις στοίβες, διάλεξε ένα πράγμα, προγραμμάτισε τα υπόλοιπα και πες όχι σε ό,τι δεν χωράει.
- Όταν αυτή η αίσθηση κρατάει εβδομάδες, είναι σημάδι υπερφόρτωσης: τότε η απάντηση είναι να κάνεις λιγότερα, όχι να σχεδιάζεις καλύτερα.
Γιατί νιώθεις ότι είναι πάρα πολλά
Αυτό που σε πνίγει δεν είναι η λίστα εργασιών. Είναι ότι την κουβαλάς στο κεφάλι σου. Κάθε μισοτελειωμένη εργασία, κάθε υπόσχεση, κάθε «πρέπει ακόμα να» είναι ένα ανοιχτό θέμα που το μυαλό σου κρατά και ανασύρει πού και πού: στη δουλειά, στο ντους, στο κρεβάτι. Με τριάντα τέτοια, ο εγκέφαλός σου δεν μπορεί να τα βάλει σε σειρά και στέλνει ένα μόνο μήνυμα: «Είναι πάρα πολλά».
Οι E. J. Masicampo και Roy Baumeister (2011) έδειξαν ότι ένας ανολοκλήρωτος στόχος συνεχίζει να σε τρώει και χειροτερεύει τη συγκέντρωση σε μια άλλη εργασία. Μόλις όμως οι συμμετέχοντες έγραφαν ένα συγκεκριμένο πλάνο γι’ αυτόν (πότε, πού και πώς), οι παρεμβατικές σκέψεις εξαφανίζονταν, ακόμα κι αν η εργασία δεν είχε γίνει. Άρα το πρώτο βήμα όταν όλα σε πνίγουν δεν είναι να κάνεις, αλλά να βγάλεις τα πράγματα από το κεφάλι σου και να δώσεις στο καθένα τη θέση του.
Ένα πλάνο 15 λεπτών για όταν όλα σε πνίγουν
- Σταμάτα για ένα λεπτό. Εισέπνευσε αργά από τη μύτη και άφησε τον αέρα σιγά σιγά από το στόμα, κάνοντας την εκπνοή πιο μακριά, πέντε φορές. Δεν πρόκειται για χαλάρωση, αλλά για να σταματήσεις να πηδάς ανάμεσα σε δέκα πράγματα (περισσότερα στο πώς να ηρεμήσεις γρήγορα).
- Βγάλ’ τα όλα στο χαρτί (5 λεπτά). Εργασίες, υποσχέσεις, τηλεφωνήματα, ανησυχίες, ιδέες. Ένα πράγμα ανά γραμμή, χωρίς σειρά και χωρίς κριτική. Η πλήρης μέθοδος είναι ένα άδειασμα μυαλού (brain dump).
- Ταξινόμησε σε τέσσερις στοίβες (4 λεπτά). Πρέπει να γίνει σήμερα (λήγει σήμερα ή μπλοκάρει κάποιον), αυτή την εβδομάδα, μπορεί να περιμένει, και το αφήνω ή το δίνω σε άλλον. Δείξε αυστηρότητα στη στοίβα του «σήμερα»: συνήθως μένει στα δύο έως τέσσερα πράγματα.
- Διάλεξε ένα πράγμα για αυτή τη στιγμή (1 λεπτό). Αυτό που θα σε ανακουφίσει περισσότερο ή το πιο επείγον. Μην ξεκινάς από μικροδουλειές που απλώς σε κρατούν σε κίνηση.
- Δώσε μια ώρα σε όλα τα υπόλοιπα (3 λεπτά). «Πέμπτη στις 10:00: πρόταση για το Καφέ Γωνία». «Παρασκευή μετά το φαγητό: έξοδα». Ό,τι δεν έχει ημερομηνία πηγαίνει σε μια λίστα «αργότερα». Αυτό είναι το βήμα που καθαρίζει περισσότερο το μυαλό σου.
- Πες όχι σε ό,τι δεν χωράει (1 λεπτό). Γράψε ένα μήνυμα: μετάθεσε μια προθεσμία, επίστρεψε μια εργασία ή αρνήσου κάτι καινούργιο. Παρακάτω θα βρεις φράσεις για παράδειγμα.
Πώς καταλαβαίνεις τι είναι πραγματικά επείγον
Όταν όλα είναι «τώρα», τίποτα δεν είναι. Βοηθούν τρεις ερωτήσεις:
- Τι θα γίνει αν δεν το κάνω σήμερα; Αν η απάντηση είναι «τίποτα σοβαρό», δεν χρειάζεται να είναι στη σημερινή λίστα.
- Το περιμένει κάποιος; Ό,τι μπλοκάρει άλλους ανθρώπους μπαίνει πριν από ό,τι περιμένει μόνο εσένα.
- Η προθεσμία είναι πραγματική ή απλώς έτσι φαίνεται; Πολλά «επείγοντα» έχουν προθεσμίες που στην πραγματικότητα δεν έχει βάλει κανείς.
Για μακροπρόθεσμη ταξινόμηση κατά σημασία και επείγον, χρησιμοποίησε τον πίνακα Αϊζενχάουερ. Όταν όλα σε πνίγουν εκείνη τη στιγμή, αρκούν οι τέσσερις στοίβες παραπάνω· άφησε τον πίνακα για μια πιο ήρεμη μέρα.
Κι όταν υπολογίζεις πόσα μπορείς να κάνεις σήμερα, αφαίρεσε λίγο. Ο Roger Buehler και η ομάδα του (1994) έδειξαν ότι οι άνθρωποι υποτιμούν ξανά και ξανά πόσο χρόνο τους παίρνει η δική τους δουλειά, ακόμα κι όταν ξέρουν ότι την προηγούμενη φορά τους πήρε περισσότερο. Βάλε στη στοίβα του «σήμερα» λιγότερα από όσα σου φαίνονται λογικά· περισσότερα για την πλάνη του σχεδιασμού.
Πώς λες όχι και μεταθέτεις μια προθεσμία: φράσεις για παράδειγμα
Πολλές φορές αυτή η πίεση δεν λύνεται με σχεδιασμό, γιατί απλούστατα υπάρχει περισσότερη δουλειά απ’ όση χωράει. Τότε η απάντηση είναι να κάνεις λιγότερα. Μερικές φράσεις που μπορείς να προσαρμόσεις:
- Μετάθεση προθεσμίας: «Για να το κάνω σωστά χρειάζομαι μέχρι την Πέμπτη αντί για την Τρίτη. Σου κάνει;».
- Επιλογή: «Αυτή τη στιγμή δουλεύω το Α και το Β. Αν προσθέσω το Γ, ποιο προηγείται;».
- Μικρότερη εκδοχή: «Μπορώ να σου παραδώσω το πρώτο μέρος την Παρασκευή και τα υπόλοιπα την επόμενη εβδομάδα».
- Άρνηση: «Αυτή τη φορά θα πω όχι· δεν θέλω να το κάνω μισό».
Δεν χρειάζεται να ζητήσεις συγγνώμη ούτε να εξηγήσεις όλη σου την εβδομάδα. Τον άλλον τον εξυπηρετεί περισσότερο μια καθαρή απάντηση παρά μια δουλειά που παραδόθηκε αργά.
Όταν η πίεση κρατάει εβδομάδες
Μια περιστασιακή πίεση λύνεται με δεκαπέντε λεπτά και ένα φύλλο χαρτί. Αν επιστρέφει κάθε μέρα, ο σχεδιασμός δεν αρκεί: υπάρχει σταθερά περισσότερη δουλειά από τις ώρες της εβδομάδας. Μίλησε για τον φόρτο σου με τον προϊστάμενό σου ή με τους πελάτες σου, βάλε όριο στον αριθμό των έργων που τρέχουν ταυτόχρονα και δώσε στη μέρα σου ένα σταθερό τέλος (τελετουργικό κλεισίματος).
Αν επιπλέον νιώθεις εξάντληση ακόμα και μετά το Σαββατοκύριακο, περισσότερο κυνισμό και την αίσθηση ότι τίποτα δεν έχει σημασία, διάβασε πώς να προλάβεις την επαγγελματική εξουθένωση και μίλησε με έναν γιατρό ή έναν ψυχολόγο. Αυτό το άρθρο είναι γενική πληροφόρηση, όχι ιατρική συμβουλή.
Δοκίμασέ το τώρα στο CORTEX
Στο CORTEX (δωρεάν για όλους) μπορείς να αδειάσεις το κεφάλι σου με την Καταγραφή σκέψης: γράφεις το ένα πράγμα μετά το άλλο στη λίστα «Χωρίς ημερομηνία» και το CORTEX βγάζει την ημερομηνία ή την ώρα από τη φράση σου («πάρε τηλέφωνο τον Νίκο την Πέμπτη στις 10»). Μετά άνοιξε τον Σχεδιασμό ημέρας: το CORTEX σού δείχνει τι πραγματικά χωράει στον σημερινό χρόνο, αφήνει περιθώριο και σου προτείνει τα υπόλοιπα για «Αύριο» ή «Αργότερα». Αν έχεις ήδη λογαριασμό, άνοιξε τον Σχεδιασμό ημέρας.

Συχνές ερωτήσεις
Τι κάνω όταν όλα με πνίγουν;
Σταμάτα για 15 λεπτά: γράψε ό,τι έχεις στο κεφάλι σου, ταξινόμησέ το σε τέσσερις στοίβες (σήμερα, αυτή την εβδομάδα, μπορεί να περιμένει, το αφήνω), διάλεξε ένα πράγμα να κάνεις τώρα και δώσε μια ώρα σε όλα τα υπόλοιπα. Μετάθεσε ή αρνήσου ό,τι δεν χωράει.
Γιατί νιώθω ότι με πνίγουν όλα, ενώ δεν είναι και τόσο πολλά;
Επειδή κουβαλάς στο κεφάλι σου όλες τις εκκρεμότητες ταυτόχρονα. Το μυαλό επιστρέφει στις ανοιχτές εργασίες μέχρι να αποκτήσουν πλάνο. Μόλις τις γράψεις και τους δώσεις μια ώρα, η αίσθηση συνήθως πέφτει πολύ, ακόμα κι αν η δουλειά μένει ίδια.
Από πού ξεκινάω αν δεν ξέρω τι προηγείται;
Από κάτι που περιμένει κάποιος ή που λήγει σήμερα. Αν δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, διάλεξε την εργασία που θα σε ανακουφίσει περισσότερο. Μην ξεκινάς από μικροδουλειές: σε κρατούν σε κίνηση, αλλά δεν μειώνουν την πίεση.
Πώς λέω στον προϊστάμενό μου ότι έχω υπερβολικά πολλή δουλειά;
Συγκεκριμένα και με μια επιλογή: απαρίθμησε τι δουλεύεις και ρώτα τι προηγείται, ή πρότεινε μια νέα προθεσμία. Το «Αυτή τη στιγμή έχω το Α και το Β· αν προσθέσω το Γ, ποιο προηγείται;» λειτουργεί καλύτερα από ένα γενικό «δεν προλαβαίνω».
Πότε είναι κάτι περισσότερο από μια στιγμή που όλα σε πνίγουν;
Όταν κρατάει εβδομάδες, δεν περνά μετά από ξεκούραση και συνοδεύεται από εξάντληση, κακό ύπνο ή την αίσθηση ότι τίποτα δεν έχει σημασία. Τότε απευθύνσου σε έναν γιατρό ή σε έναν ψυχολόγο. Αν νιώθεις τόσο άσχημα που δεν ξέρεις πώς να συνεχίσεις, στην Ελλάδα κάλεσε το 1018 (Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία της ΚΛΙΜΑΚΑ, όλο το 24ωρο, αστική χρέωση), στην Κύπρο το 8000 7773 (Cyprus Samaritans), ή σε άμεσο κίνδυνο το 112· σε άλλες χώρες, βρες τη γραμμή της χώρας σου στο findahelpline.com.
Πηγές και περισσότερη ανάγνωση
- Masicampo, E. J. & Baumeister, R. F. (2011): Consider it done! Plan making can eliminate the cognitive effects of unfulfilled goals – Journal of Personality and Social Psychology
- Klein, K. & Boals, A. (2001): Expressive writing can increase working memory capacity – Journal of Experimental Psychology: General
- Buehler, R., Griffin, D. & Ross, M. (1994): Exploring the “planning fallacy”: Why people underestimate their task completion times – Journal of Personality and Social Psychology
Κάνε ένα σύντομο διάλειμμα αναπνοής
Στην Ηρεμία βρίσκεις καθοδηγούμενες ασκήσεις αναπνοής, χρονόμετρο διαλογισμού και ήχους που ηρεμούν.
Δοκιμή ενός διαλείμματος αναπνοής