Επανάληψη σε διαστήματα (spaced repetition): πώς διαβάζεις για να θυμάσαι πραγματικά όσα έμαθες
Η επανάληψη σε διαστήματα σημαίνει ότι επαναλαμβάνεις την ίδια ύλη όχι μία φορά για πολλή ώρα, αλλά πολλές φορές σε πιο σύντομες συνεδρίες με παύσεις ανάμεσα: για παράδειγμα την επόμενη μέρα, μετά από τρεις μέρες, μετά από μία εβδομάδα και μετά από δύο εβδομάδες. Έτσι τη θυμάσαι για πολύ περισσότερο απ’ ό,τι αν αφιερώσεις τον ίδιο χρόνο σε ένα μαραθώνιο διαβάσματος. Είναι από τα πιο τεκμηριωμένα ευρήματα της ψυχολογίας της μάθησης και λειτουργεί ακόμα καλύτερα όταν κάθε επανάληψη είναι αυτοεξέταση και όχι ξαναδιάβασμα. Παραδόξως, οι περισσότεροι την υποτιμούν, γιατί το διάβασμα της τελευταίας στιγμής μοιάζει πιο αποτελεσματικό.
- Μια ανασκόπηση εκατοντάδων πειραμάτων επιβεβαίωσε ότι θυμόμαστε καλύτερα όσα μαθαίνουμε σε διαφορετικές χρονικές στιγμές από την ίδια ύλη όταν τη μαθαίνουμε όλη μαζί (Cepeda και συνεργάτες, 2006).
- Όσο περισσότερο χρόνο χρειάζεται να θυμάσαι κάτι, τόσο περισσότερο ωφελούν τα μεγαλύτερα διαστήματα (Cepeda και συνεργάτες, 2008).
- Με κάρτες μελέτης, η κατανομή των συνεδριών ήταν πιο αποτελεσματική από τη συγκέντρωσή τους για το 90% των συμμετεχόντων, αλλά το 72% πίστευε το αντίθετο (Kornell, 2009).
- Η επανάληψη με προσπάθεια ανάκλησης χωρίς να κοιτάς τις σημειώσεις είναι πιο αποτελεσματική από το ξαναδιάβασμα για να συγκρατήσεις μακροπρόθεσμα όσα έμαθες (Roediger και Karpicke, 2006).
- Στην πράξη: μάθε μία φορά και μετά κάνε επανάληψη μετά από 1, 3, 7 και 14 μέρες, πάντα εξετάζοντας τον εαυτό σου, και προσάρμοσε τα διαστήματα στην ημερομηνία της εξέτασής σου.
Τι είναι η επανάληψη σε διαστήματα
Φαντάσου δύο φοιτητές. Η Μαρία διαβάζει λεξιλόγιο για μία ώρα συνεχόμενα το βράδυ πριν από μια εξέταση. Ο Γιώργος μοιράζει την ίδια ώρα σε τέσσερις συνεδρίες των δεκαπέντε λεπτών μέσα στην εβδομάδα. Την επομένη της εξέτασης, θυμούνται και οι δύο περίπου τα ίδια. Έναν μήνα μετά, ο Γιώργος θυμάται πολύ περισσότερα. Αυτό είναι το φαινόμενο της κατανομής.
Ο Nicholas Cepeda και οι συνεργάτες του (2006) συγκέντρωσαν εκατοντάδες πειράματα για την εκμάθηση λέξεων, στοιχείων και κειμένων, και το αποτέλεσμα ήταν σταθερό: η κατανεμημένη μάθηση οδηγεί σε καλύτερη μακροπρόθεσμη μνήμη από τη συγκεντρωμένη. Η συνηθισμένη εξήγηση είναι ότι κάθε επανάληψη, αφού έχεις ξεχάσει λίγο, αναγκάζει τον εγκέφαλό σου να ανακαλέσει ξανά την πληροφορία, και αυτή η προσπάθεια ανάκλησης είναι που δυναμώνει τη μνήμη.
Γιατί σχεδόν κανείς δεν τη χρησιμοποιεί
Ο Nate Kornell (2009) έβαλε μια ομάδα φοιτητών να μάθουν ζεύγη λέξεων με κάρτες, με συγκεντρωμένο ή κατανεμημένο τρόπο. Η κατανομή λειτούργησε καλύτερα για το 90% των συμμετεχόντων. Παρ’ όλα αυτά, μετά την πρώτη συνεδρία, το 72% πίστευε ότι η μελέτη σε συνεχόμενες συνεδρίες ήταν πιο αποτελεσματική.
Γιατί; Όταν επαναλαμβάνεις την ύλη πολλές φορές στη σειρά, σου φαίνεται οικεία και νομίζεις ότι την ξέρεις. Με την επανάληψη σε διαστήματα ξεχνάς λίγο και πρέπει να προσπαθήσεις, και αυτό μοιάζει με αποτυχία. Στην πραγματικότητα, αυτή είναι η χρήσιμη προσπάθεια. Αν μια επανάληψη σου φαίνεται ύποπτα εύκολη, μάλλον το διάστημα είναι πολύ μικρό.
Πώς εφαρμόζεις την επανάληψη σε διαστήματα
- Μάθε την ύλη μία φορά. Διάβασε ένα θέμα ή ένα κεφάλαιο και, στο τέλος, εξέτασε τον εαυτό σου χωρίς σημειώσεις. Σημείωσε ό,τι δεν ξέρεις.
- Κάνε επανάληψη την επόμενη μέρα. Σύντομα και από μνήμης: γράψε ό,τι θυμάσαι ή απάντησε στις δικές σου ερωτήσεις. Μετά, έλεγξέ το.
- Κάνε επανάληψη μετά από τρεις μέρες. Πάλι εξετάζοντας τον εαυτό σου. Για τα θέματα που θυμάσαι εύκολα, μπορείς να αφήσεις μεγαλύτερο διάστημα μέχρι την επόμενη επανάληψη.
- Κάνε επανάληψη μετά από μία εβδομάδα. Αφιέρωσε περισσότερο χρόνο σε ό,τι ακόμα δεν σου μένει.
- Κάνε επανάληψη μετά από δύο εβδομάδες και μετά όποτε χρειάζεται. Αν το χρειάζεσαι για περισσότερο καιρό, συνέχισε μετά από έναν μήνα.
- Προσάρμοσε τα διαστήματα στην προθεσμία σου. Ο Cepeda και οι συνεργάτες του (2008) βρήκαν ότι, όσο περισσότερο χρόνο χρειάζεται να θυμάσαι κάτι, τόσο περισσότερο ωφελούν τα μεγαλύτερα διαστήματα: για μια εξέταση σε μία εβδομάδα, αρκεί επανάληψη μετά από μία ή δύο μέρες· για μια εξέταση σε μερικούς μήνες, λειτουργούν καλύτερα διαστήματα εβδομάδων.
Κάνε επανάληψη εξετάζοντας τον εαυτό σου, όχι ξαναδιαβάζοντας
Η επανάληψη σε διαστήματα είναι πιο ισχυρή σε συνδυασμό με την ενεργή ανάκληση. Οι Henry Roediger και Jeffrey Karpicke (2006) έδειξαν ότι οι φοιτητές που διάβαζαν ένα κείμενο μία φορά και μετά εξέταζαν τον εαυτό τους το θυμούνταν καλύτερα μια εβδομάδα αργότερα από όσους το ξαναδιάβαζαν πολλές φορές, παρόλο που πέντε λεπτά μετά το διάβασμα φαινόταν το αντίθετο.
Τρόποι να εξετάσεις τον εαυτό σου:
- Κάρτες (σε χαρτί ή σε εφαρμογή): μια ερώτηση στη μία πλευρά και η απάντηση στην άλλη. Βάλε στην άκρη όσες ξέρεις ήδη για μεγαλύτερο διάστημα.
- Μια λευκή σελίδα: γράψε ό,τι θυμάσαι για ένα θέμα και μετά σύγκρινέ το με τις σημειώσεις σου.
- Οι δικές σου ερωτήσεις: μετά από κάθε συνεδρία, γράψε τρεις ερωτήσεις για να απαντήσεις σε αυτές την επόμενη φορά.
- Εξήγηση φωναχτά: σαν να το διδάσκεις σε κάποιον άλλον.
Πώς χωράς τις επαναλήψεις σε μια ολόκληρη εξεταστική θα το βρεις στον οδηγό πώς να φτιάξεις ένα πρόγραμμα διαβάσματος.
Πού έχει όρια η επανάληψη σε διαστήματα
- Χρειάζεται χρόνο. Αν η εξέταση είναι αύριο, δεν υπάρχει τίποτα να μοιράσεις. Η επανάληψη σε διαστήματα είναι επένδυση που αποδίδει σε μέρες και εβδομάδες.
- Δεν αντικαθιστά την κατανόηση. Επανάλαβε ό,τι καταλαβαίνεις. Πρώτα κατάλαβε και μετά επανάλαβε.
- Έχει μελετηθεί περισσότερο για στοιχεία και λεξιλόγιο. Σε σύνθετες δεξιότητες (επίλυση προβλημάτων, γράψιμο), η κατανεμημένη εξάσκηση βοηθά επίσης, αλλά η έρευνα είναι λιγότερη.
Δοκίμασέ το τώρα στο CORTEX
Το CORTEX (δωρεάν για όλους) δεν έχει δικές του κάρτες, αλλά προγραμματίζει τις επαναλήψεις σου: με το «Κατάγραψε μια σκέψη» γράφεις «Επανάληψη κεφαλαίου 3 αύριο», «σε 3 μέρες» και «την επόμενη εβδομάδα», και οι εργασίες εμφανίζονται στις αντίστοιχες μέρες. Το πρότυπο «Εξεταστική» δημιουργεί αυτόματα τις επαναλήψεις 14, 7, 3 και 1 μέρα πριν από μια εξέταση. Και μπορείς να δεις την επανάληψη σε διαστήματα στην πράξη στη Brain Academy: οι ερωτήσεις των μαθημάτων επιστρέφουν στην Επανάληψη σε όλο και μεγαλύτερα διαστήματα, και ό,τι ήδη κατέχεις σταματά να εμφανίζεται. Αν έχεις ήδη λογαριασμό, άνοιξε την Επανάληψη στην Ακαδημία.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η επανάληψη σε διαστήματα;
Η επανάληψη σε διαστήματα είναι ένας τρόπος διαβάσματος όπου επαναλαμβάνεις την ίδια ύλη πολλές φορές με όλο και μεγαλύτερα διαστήματα (για παράδειγμα μετά από 1, 3, 7 και 14 μέρες) αντί για μία μόνο μεγάλη συνεδρία. Έτσι τη θυμάσαι για πολύ περισσότερο.
Ποια είναι τα καλύτερα διαστήματα;
Εξαρτάται από το πόσο καιρό χρειάζεται να θυμάσαι την ύλη. Για μια εξέταση σε μία εβδομάδα, αρκεί επανάληψη μετά από μία ή δύο μέρες· για μια εξέταση σε μερικούς μήνες, ωφελούν περισσότερο τα διαστήματα εβδομάδων. Οι 1, 3, 7 και 14 μέρες είναι καλή αρχή.
Λειτουργεί η επανάληψη σε διαστήματα την τελευταία στιγμή;
Μόνο εν μέρει. Αν η εξέταση είναι αύριο, δεν υπάρχει τίποτα να μοιράσεις. Το πλεονέκτημα φαίνεται μέσα σε μέρες και εβδομάδες, οπότε το καλύτερο είναι να ξεκινήσεις τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν από την εξέταση.
Να κάνω επανάληψη ξαναδιαβάζοντας ή εξετάζοντας τον εαυτό μου;
Εξετάζοντας τον εαυτό σου. Η έρευνα δείχνει ότι η ανάκληση από μνήμης δυναμώνει τη μνήμη περισσότερο από το ξαναδιάβασμα, ακόμα κι αν το ξαναδιάβασμα δίνει περισσότερη σιγουριά. Ο καλύτερος συνδυασμός είναι κατανομή στον χρόνο και αυτοεξέταση.
Χρειάζομαι εφαρμογή με κάρτες;
Όχι. Λειτουργούν και οι χάρτινες κάρτες χωρισμένες σε κουτιά ανάλογα με το πόσο καλά τις ξέρεις, ή οι δικές σου ερωτήσεις σε ένα τετράδιο. Μια εφαρμογή απλώς κρατά για λογαριασμό σου τις ημερομηνίες των επαναλήψεων.
Πηγές και περισσότερη ανάγνωση
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T. & Rohrer, D. (2006): Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis – Psychological Bulletin
- Cepeda, N. J., Vul, E., Rohrer, D., Wixted, J. T. & Pashler, H. (2008): Spacing effects in learning: A temporal ridgeline of optimal retention – Psychological Science
- Kornell, N. (2009): Optimising learning using flashcards: Spacing is more effective than cramming – Applied Cognitive Psychology
- Roediger, H. L. & Karpicke, J. D. (2006): Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention – Psychological Science
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. & Willingham, D. T. (2013): Improving students’ learning with effective learning techniques – Psychological Science in the Public Interest
Φτιάξε ένα μικρό πλάνο μελέτης
Ξεκίνα από ένα πρότυπο μελέτης και προσάρμοσε τις εργασίες και τα μπλοκ μελέτης στο δικό σου πρόγραμμα.
Δημιουργία του πλάνου μελέτης μου