Studeren voor een examen: jezelf overhoren en herhalen
Begin met je voorbereiding door na te gaan welke stof er in het examen komt en probeer een vraag te beantwoorden zonder je aantekeningen. Kijk je antwoord na, bepaal welke stof je nog beter moet beheersen en plan een volgend moment om te oefenen. De methoden en het voorbeeldplan van 14 dagen hieronder zijn opties om af te stemmen op je examen, geen belofte dat één rooster voor iedereen werkt.
- Overhoor jezelf: de stof uit je geheugen ophalen helpt je haar veel beter te onthouden dan herlezen (Roediger en Karpicke, 2006).
- Spreid het: meerdere korte sessies over een aantal dagen zijn meer waard dan één lange op de avond ervoor (Cepeda e.a., 2006).
- Wissel soorten vragen af zodra je de basis beheerst; het is lastiger, maar je leert de juiste methode kiezen (Rohrer en Taylor, 2007).
- Herlezen en onderstrepen geven een gevoel van vooruitgang, maar scoren laag in een groot overzicht van studietechnieken (Dunlosky e.a., 2013).
- Tien minuten schrijven over je zorgen vóór een examen verbeterde de resultaten van angstige studenten (Ramirez en Beilock, 2011).
Waarom je aantekeningen herlezen niet genoeg is
Herlezen voelt als studeren. De tekst wordt vertrouwd, de onderstreepte regels stellen gerust en je staat op van je bureau met het gevoel dat je vooruit bent gekomen. Het probleem: iets herkennen is niet hetzelfde als het je kunnen herinneren wanneer je voor een leeg examenblad zit.
John Dunlosky en zijn team (2013) bekeken tien populaire studietechnieken en beoordeelden hoe sterk onderzoek ze ondersteunt. Herlezen, onderstrepen en samenvatten scoorden laag. Twee technieken eindigden bovenaan: jezelf overhoren en je studie spreiden over de tijd (gespreide herhaling). Allebei voelen ze ongemakkelijk, omdat ze laten zien wat je nog niet weet. Dat ongemak is precies wat je zoekt.
Vier methoden die werken
1. Overhoor jezelf
Sla het boek dicht en probeer het op te halen: schrijf alles op wat je je van een onderwerp herinnert, beantwoord oefenvragen, gebruik leerkaartjes of leg het onderwerp hardop uit aan een denkbeeldige vriend. Controleer het daarna en vul de gaten aan. In een klassiek experiment van Henry Roediger en Jeffrey Karpicke (2006) herinnerden studenten die zichzelf over een tekst overhoorden zich een week later duidelijk meer dan studenten die dezelfde tijd aan herlezen besteedden.
2. Spreid je studie
Vier sessies van een uur, verspreid over twee weken, winnen het van één sessie van vier uur op de middag ervoor. Cepeda en zijn team (2006) brachten honderden experimenten samen en vonden dit spreidingseffect steeds weer. Plan elk onderwerp minstens drie keer: leren, een paar dagen later herhalen en vlak voor het examen nog een keer herhalen. Bij gespreide herhaling lees je meer over de tussenpozen.
3. Wissel af
Beheers je de basis, oefen dan verschillende soorten opgaven in één sessie in plaats van twintig van hetzelfde type. In een studie van Doug Rohrer en Kelli Taylor (2007) scoorden studenten die verschillende soorten wiskundeopgaven door elkaar oefenden veel beter op een latere toets, want ook op het examen moet je herkennen welke methode je voor elke vraag nodig hebt.
4. Slaap
Terwijl je slaapt, slaat je brein op wat je overdag hebt geleerd (Diekelmann en Born, 2010). Een nacht doorhalen betekent dat je het onthouden van de stof opoffert voor een paar uur extra lezen terwijl je moe bent. Houd je gewone bedtijd aan, vooral de avond voor het examen.
Een studieplan van 14 dagen voor een examen
Voor één examen en ongeveer twee uur per dag. Pas de getallen aan als je meer onderwerpen of minder tijd hebt.
- Dag 1: breng de stof in kaart. Zet alle onderwerpen of hoofdstukken op een rij. Geef elk een 1 (ken ik), een 2 (deels) of een 3 (nieuw voor mij). Verzamel oude examens of oefenvragen.
- Dag 2–7: leer elk onderwerp één keer. Begin met de 3’en. Korte blokken (25 + 5 minuten), elk afgesloten met jezelf overhoren. Noteer alle vragen die je niet kon beantwoorden.
- Dag 8: eerste herhaling. Herhaal alle onderwerpen door jezelf te overhoren, niet door te lezen. Besteed meer tijd aan wat je fout had.
- Dag 9–11: oefenen met gemengde onderwerpen. Oefenvragen over verschillende onderwerpen in één sessie. Leer opnieuw wat nog zwak is.
- Dag 12: proefexamen. Een oud examen of je eigen vragen, met tijdslimiet en zonder aantekeningen. Kijk het eerlijk na en noteer de gaten.
- Dag 13: dicht de gaten. Alleen de onderwerpen waarin het proefexamen gaten liet zien. Stop vroeg.
- Dag 14: rustige dag. Kijk je vragenlijst nog even door, leg je spullen klaar (identiteitsbewijs, pennen, rekenmachine) en ga op je gewone tijd naar bed.
Heb je minder dan 14 dagen? Houd de structuur: in kaart brengen, leren door jezelf te overhoren, één herhaling, een proefexamen en een rustige laatste dag. Heb je een rooster nodig voor een heel semester in plaats van één examen, kijk dan in de gids voor een studieplanning.
Zo blijf je rustig voor en tijdens het examen
- Schrijf je zorgen op. Gerardo Ramirez en Sian Beilock (2011) vroegen studenten tien minuten op te schrijven wat ze dachten en voelden over een naderend examen. Angstige studenten die dat deden, presteerden beter dan wie het niet deed.
- Oefen onder examenomstandigheden. Een proefexamen met tijdslimiet maakt het echte examen vertrouwd.
- Adem langzaam als je blokkeert. Een paar langzame ademhalingen met een langere uitademing kunnen de spanning verlichten. Bij snel tot rust komen vind je korte technieken.
- Begin met wat je weet. Lees op het examen alle vragen, beantwoord eerst de makkelijkste en ga daarna terug naar de moeilijke.
Wat je kunt overslaan
- Je aantekeningen in een mooier handschrift overschrijven. Het voelt als werk en stelt gerust, maar eigenlijk is het herlezen met een pen in je hand.
- Marathonsessies. Na ongeveer een uur zonder pauze zakt je aandacht weg. Korte blokken met pauzes leveren meer op; de pomodorotechniek is een eenvoudig ritme.
- Studeren met je telefoon op tafel. Leg hem in een andere kamer. Elke blik haalt je uit de stof.
- Wachten tot je er zin in hebt. Begin met vijf minuten aan het makkelijkste onderwerp; de zin komt meestal nadat je begonnen bent. Meer bij jezelf motiveren om te studeren.
Plan je examen in CORTEX
Het sjabloon Examenperiode van CORTEX (gratis voor iedereen) zet dit plan voor je klaar: een doel voor het examen, een taak om de stof in onderwerpen te verdelen, studieblokken van 25 + 5 minuten in je agenda, herhalingen voor het examen, een proefexamen, een rustige laatste dag en een gewoonte om naar bed te gaan. Gebruik de focustimer bij elk blok en vink de herhalingen af terwijl je ze doet. Heb je al een account, open dan het sjabloon Examenperiode. Wil je het hele semester op één plek, kijk dan bij de app om je studie te plannen.
Veelgestelde vragen
Wat is de meest effectieve manier om voor een examen te leren?
Jezelf overhoren en je studie over meerdere dagen spreiden. Dat zijn twee van de methoden die het best door onderzoek naar leren worden ondersteund. Sla je aantekeningen dicht, schrijf op wat je je herinnert, controleer wat je nog niet weet en kom een paar dagen later bij elk onderwerp terug.
Hoeveel dagen van tevoren moet ik beginnen met leren?
Voor een gewoon examen is ongeveer twee weken dagelijks studeren een goed doel. Grotere examens met veel onderwerpen vragen meer. Het belangrijkste is dat je elk onderwerp minstens drie keer bestudeert voor de examendag.
Kan ik beter de avond ervoor leren of slapen?
Slapen. Slaap helpt je brein vast te leggen wat je hebt geleerd, en een moe brein onthoudt minder. Herhaal ’s middags nog wat en ga op je gewone tijd naar bed.
Hoelang moet ik leren zonder pauze?
De meeste mensen kunnen zich goed 25 tot 50 minuten concentreren en dan 5 tot 10 minuten rusten. Neem na een paar blokken een langere pauze.
Hoe leer ik in één dag voor een examen?
Stel prioriteiten: maak een lijst van de onderwerpen die het waarschijnlijkst gevraagd worden, overhoor jezelf daar eerst op, leer wat je fout had en maak een reeks oefenvragen met een tijdslimiet. Ga daarna slapen. Het vervangt geen twee weken, maar het is beter dan de hele nacht herlezen.
Bronnen en verder lezen
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. & Willingham, D. T. (2013): Improving students’ learning with effective learning techniques – Psychological Science in the Public Interest
- Roediger, H. L. & Karpicke, J. D. (2006): Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention – Psychological Science
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T. & Rohrer, D. (2006): Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis – Psychological Bulletin
- Rohrer, D. & Taylor, K. (2007): The shuffling of mathematics problems improves learning – Instructional Science
- Ramirez, G. & Beilock, S. L. (2011): Writing about testing worries boosts exam performance in the classroom – Science
- Diekelmann, S. & Born, J. (2010): The memory function of sleep – Nature Reviews Neuroscience
Maak een kleine studieplanning
Begin met een studiesjabloon en stem de taken en studieblokken af op je eigen rooster.
Mijn studieplanning maken